YAPAY ZEKA ETİĞİ

Yapay zekanın (YZ) hızla yükselişi, sağlık teşhislerini kolaylaştırmaktan sosyal medya aracılığıyla insan bağlantılarını etkinleştirmeye ve otomatikleştirilmiş görevler aracılığıyla iş gücü verimliliğini artırmaya kadar küresel çapta birçok fırsat yaratıyor.

Ancak bu hızlı değişimler, aynı zamanda derin etik endişeleri de beraberinde getiriyor. Bu endişeler, yapay zeka sistemlerinin önyargılar barındırma, iklim bozulmasına katkıda bulunma, insan haklarını tehdit etme ve daha birçok potansiyelinden kaynaklanıyor. Yapay zeka ile ilişkili bu tür riskler, mevcut eşitsizliklere ek olarak daha da artmaya başladı ve halihazırda ötekileştirilmiş gruplara daha fazla zarar veriyori.

Bu genel amaçlı teknolojiler, çalışma, etkileşim ve yaşam biçimimizi yeniden şekillendiriyor. Dünya, altı yüzyıl önce matbaanın kullanılmaya başlanmasından bu yana görülmemiş bir hızla değişmeye hazırlanıyor. Yapay zekâ teknolojisi birçok alanda önemli faydalar sağlasa da, etik sınırlar olmadan gerçek dünyadaki önyargıları ve ayrımcılığı yeniden üretme, bölünmeleri körükleme ve temel insan hak ve özgürlüklerini tehdit etme riski taşıyor.

Yapay Zeka Etiğine yönelik yaklaşımlar;

• Yapay zekâ sistemlerinin kullanımı, meşru bir amaca ulaşmak için gerekenin ötesine geçmemelidir. Bu tür kullanımlardan kaynaklanabilecek zararları önlemek için risk değerlendirmesi yapılmalıdır.
• İstenmeyen zararlar (güvenlik riskleri) ve saldırılara karşı zayıflıklar (güvenlik riskleri) yapay zeka aktörleri tarafından önlenmeli ve ele alınmalıdır.
• Yapay zeka yaşam döngüsü boyunca gizlilik korunmalı ve teşvik edilmelidir. Ayrıca, yeterli veri koruma çerçeveleri oluşturulmalıdır.
• Verilerin kullanımında uluslararası hukuka ve ulusal egemenliğe saygı gösterilmelidir. Ayrıca, yapay zeka yönetimine yönelik kapsayıcı yaklaşımlar için çeşitli paydaşların katılımı gereklidir.
• Yapay zekâ sistemleri denetlenebilir ve izlenebilir olmalıdır. İnsan hakları normlarıyla çatışmaları ve çevresel refaha yönelik tehditleri önlemek için gözetim, etki değerlendirmesi, denetim ve gerekli özeni gösterme mekanizmaları mevcut olmalıdır.
• Yapay zeka sistemlerinin etik olarak uygulanması, şeffaflık ve açıklanabilirliklerine (T&E) bağlıdır. T&E düzeyi, T&E ile gizlilik, emniyet ve güvenlik gibi diğer ilkeler arasında gerilimler olabileceğinden, bağlama uygun olmalıdır.
• Üye Devletler, yapay zeka sistemlerinin nihai insan sorumluluğu ve hesap verebilirliğinin yerini almamasını sağlamalıdır.
• Yapay zeka teknolojilerinin, BM'nin Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri'nde belirtilenler de dahil olmak üzere sürekli gelişen bir dizi hedef olarak anlaşılan 'sürdürülebilirlik' üzerindeki etkileri açısından değerlendirilmesi gerekir.
• Yapay zeka ve veriye ilişkin kamuoyu anlayışının, açık ve erişilebilir eğitim, vatandaş katılımı, dijital beceriler ve yapay zeka etiği eğitimi, medya ve bilgi okuryazarlığı yoluyla teşvik edilmesi gerekir.
• Yapay zeka aktörleri, yapay zekanın faydalarının herkes için erişilebilir olmasını sağlamak amacıyla kapsayıcı bir yaklaşım benimserken sosyal adaleti, hakkaniyeti ve ayrımcılık yapmamayı teşvik etmelidir.

R. Savaş Uluçay